יצחק ראַבין, עליו השלום, פֿלעגט באַצײכענען די אינטריגעס און דעם "פֿערד־מאַרק" אין די פּאַרטיייִשע אינסטאַנצן, אָדער אין די צװישנפּאַרטיייִשע "קאָמבינעס", מיטן חוֹזק־"װערטל": גועַליציה. פֿון דעם װאָרט "גועַל"־נפֿש, װאָס מײנט פּשוט: עקל. באַזונדערס אין די פּאַרטײען פֿון דער הערשנדיקער קאָאַליציע, אָדער אין די דינגענישן בײַם צוזאַמענשטעלן די קאָאַליציע.

אַן אַנדערש מאָל, װען זײַן "קאָנטער־פּאַרטנער" שמעון פּרס האָט געהאַט פֿאַרפֿלאָכטן אַן אינטריגע מיטן ש"ס בראָש מיטן רבֿ הגאון הרב עובֿדיה יוסף, װעלכער האָט אים אָבער אָפּגענאַרט - האָט ראַבין דעם דאָזיקן אַקט געקרוינט מיטן בכבודיקן טיטל: "דער שטינקענדיקער מאַנעװער".

אין דער געשיכטע פֿון דער פּאָליטישער קאָרופּציע האָט די דעמאָקראַטיע אין ישראל שוין באַװיזן אַדורכצומאַכן נישט װײניק דערגרײכונגען, אָבער אויך נישט װײניקער אינטריגעס, קאָמבינעס און קאָרומפּירטע גענג דורך אויסנוצן די דעמאָקראַטישע פֿאָרצוגן פֿאַר כּלערלײ ספּעקולאַטיװע און נישט אָנשטענדיקע צװעקן, און נישט אַלעמאָל דורך אָנשטענדיקע גענג. זי איז נאָך אָבער קײנמאָל נישט דערגאַנגען צו אַזאַ הויכן גראַד פֿון נידעריקער מיאוסקייט, װי דאָס איז געשען אין דער װאָך פֿון דער דורכגעפֿאַלענער דראַמאַטישער דערװאַרטונג אויף דער באַפֿרײַונג פֿון דעם געקידנעפּטן סאָלדאַט גלעד שליט נאָך איבער דרײַ יאָר פֿון זײַן געפֿאנגענשאַפֿט. צו די שוין לאַנג באַקאַנטע באַגריפֿן, װי "גועליציע", "שטינקענדיקער מאַנעװער" און נאָך אַזעלכע עפּיטעטן איז הײַנטיקע װאָך צוגעקומען דער עפּיטעט "עסקנות של בּיבֿים", (אַן עסקנות פֿון רינשטאָק), מיט װעלכן די פֿירערין פֿון "קדימה", ציפּי ליבֿני האָט געקרוינט די מאַכינאַציעס פֿון דעם פּרעמיער־מיניסטער בנימין נתּניהו. דאָס האָט זי קונציק אויסגענוצט אין איר װערטערשפּיל די ענלעכקייט פֿון נתּניהוס צונאָמען "ביבי" צום העברעיִשן װאָרט "ביבים", װאָס מײנט: רינשטאָקן. װיפֿל נידעריקער קען דען נאָך פֿאַלן דער לעקסיקאָן, דער װערטער־אוֹצר פֿון דעם געזעלשאַפֿטלעכן און פּאָליטישן װיכּוח אין לאַנד?

עס רעדט זיך דאָ װעגן דער דורכגעפֿאַלענער, אָבער נאָך נישט פֿאַרענדיקטער אינטריגאַנטישער קאָמבינאַציע פֿון דעם פֿירער פֿון "ליכּוד", דעם פּרעמיער־מיניסטער נתּניהו, צו צעברעכן די "קדימה", כּדי צו פֿאַרגרעסערן אויף איר חשבּון די קאָאַליציע און צו פֿאַרזיכערן אַ לענגערן - אפֿשר אַ פֿולן - לעבנס־דויער פֿון זײַן רעגירונג.

מע קאָן דאָס אָננעמען װי נתּניהוס אַ נקמה פֿאַר דער שפּאַלטונג, װאָס דער הײַנט אומבאַהאָלפֿענער אין זײַן לעטאַרגישן שלאָף, אריאל שרון, האָט אָדורכגעפֿירט אין "ליכּוד" מיט פֿיר יאָר צוריק, מיטן גרינדן די "קדימה", און איבערלאָזנדיק דעם "ליכּוד" מיט בלויזע צװעלף מאַנדאַטן אין דער כּנסת (פֿון זײַנע מער װי דרײַסיק), בראָש מיט נתּניהו און זײַנע נאָענטע, װעלכע האָבן פּרובירט אַדורכפֿירן קעגן שרונען אַ פּוטש, און האָבן, נאָכן דורכפֿאַל, געלייגט קלעצער אונטער שרונס פּאָליטישע גענג. דעריבער װיל ער איצט אָפּטאָן דער "קדימה" דעם זעלבן בראָך

זעלבסטלויב און באַרימערײַען געהערן צו די קאָלעקטיװע כאַראַקטער־ שטריכן פֿון פֿאָלק ישׂראל און פֿון מדינת־ישׂראל - אַ טבֿע, װאָס האָט אין די לעצטע יאָרן אָנגעשטעקט אַפֿילו די געהיימע זיכערהײט־דינסטן פֿון ישׂראל, װאָס איז ביז נישט לאַנג געװען "טאַבו". צו די זעלבסטלויבערײַען, װאָס האָבן זיך שוין פֿון לאַנג גוט אײַנגעבירגערט אין דעם ישׂראלדיקן לעקסיקאָן, געהערן כלערלײַ פּסוקים פֿון די נביאים און פֿון חז"ל,און האָבן געדינט װי הויכע מאָראַלישע װערטן און װי װוּנטשן, װאָס װערן הײַנט אַנגענומען װי זעלבסטפֿאַרשטענדלעכע פֿאַקטן.

אַזוי, למשל, זײַנען צום חזון אַז "מציון תּצא תורה", אָדער די שלום־ װיזיע פֿון ישעיהו "וגר זאב עם כבֿשׂ ונמר עם גדי ירבץ" - אַ חזון, פֿון װעלכן מיר דערװײַטערן זיך מיט יעדן טאָג, - צוגעקומען צו זײ די הײַנטצײַטיקע באַרימערישע פֿראַזעס, אַז "צה"ל איז די סאַמע מאָראַלישסטע אַרמײ אויף דער װעלט" (נאָכן פֿארעפֿנטלעכן דעם "װינאָגראַד־באַריכט" נאָך דער צװײטער לבנונישער מלחמה, און אין דעם ויכוח מיטן גאָלדסטאָון־באַריכט נאָך דער מלחמה אין עזה). און אַז מדינת־ישראל איז די אײנציקע דעמאָקראַטיע אין מיטעלן מזרח". און װי אַ מוסטער דאַרף דינען די כּנסת, דער ישראלדיקער פּאַרלאַמענט.

הײַנטיקע װאָך, דעם 10־טן פֿעברואַר, איז געװאָרן אַ יאָר נאָך די װאַלן צו דער 17־טער כּנסת, און מיט צען טעג פֿריִער, אין ט"ו בּשבט, האָט די כּנסת געפֿײַערט איר יערלעכן געבוירנטאָג, װאָס פֿאַרבינדט די געשיכטע פֿון דעם ישראלדיקן פּאַרלאַמענט צו דער טראַדיציע פֿון ט"ו בשבט: אין דעם טאָג איז אין יאָר 1949 דערעפֿנט געװאָרן די ערשטע כּנסת פֿון מדינת ישׂראל. געבורטסטעג און יאָרצײַטן פֿון מלוכישע אָדער געזעלשאַפֿטלעכע אינסטאַנצן דינען געװײנלעך פֿאַר דערמאָנונגען און װי אַ געלעגנהייט פֿאַר זײ און פֿאַר ייִדן פֿון אַ גאַנץ יאָר

"װער װעט בלײַבן, װאָס װעט בלײַבן? בלײַבן װעט אַ װינט"...

עס איז מיר שװער זיך צו באַפֿרײַען פון די געמישטע געפֿילן, צוריקקערנדיק זיך נעכטן פֿון דער לװיה, איבער װעלכער עס האָט געשװעבט אין מײַן דמיון די אויבנדיקע פֿראַגע פֿון דעם נפֿטר דעם אומרויִקן פּאָעט, װען מיר האָבן אים, צוזאַמען מיט די הונדערטער אבֿלים, באַגלײַט אויף זײַן לעצטן װעג אין דעם זוניק־װינטיקן װעטער צו זײַן אייביקער רו.

"װער װעט בלײַבן, װאָס װעט בלײַבן" - די װערטער פֿון אַבֿרהם סוצקעװערס קיומדיקער שאלה (אין "לידער פֿון מײַן טאָגבוך"), װאָס דער דיכטער אַלכּסנדר שפּיגלבלאַט, דעם נפטרס לאַנגיאָריקער מיטרעדאַקטאָר אין "די גאָלדענע קײט", האָט אָקערשט דערמאָנט אין זײַן הספּד־ליד װאָס ער האָט געלײענט בעת דעם אָפּזעגענונגס־אַקט פֿון דעם נפֿטר אין דעם פֿול־געפּאַקטן גרויסן לװיה־זאַל פֿאַרן אַרויסגײן פֿון דעם לװיה־צוג צום פֿרישן, נאָרװאָס אויסגעגראָבענעם קבֿר. אויפֿן װעג האָבן דעם עוֹלם מיטבאַגלייט די אָנגעלאָדענע אײַנדרוקספֿולע רײד פֿון פּראָפֿ' אַבֿרהם נאָװערשטערן, װעלכער האָט מיט פּיעטעט און מיט טיפֿן װײטיק געשילדערט די געשטאַלט פֿון דעם ייִדישן פּאָעט, דעם גרויסן מאַן פֿון אוניװערסאַלן פֿאַרנעם, און באַקלאָגט דעם שװערן פֿאַרלוסט פֿאַר דער ייִדישער קולטור־װעלט. און עס האָבן אונדז באַגלײט און געקלונגען אין די אויערן די קלוגע פֿערזן פֿון דער דיכטערין רבקה באַסמאַן בן חײם, "אַבראַשאַס " לאַנגיאָריקער פּען־קאָלעגין זינט די צײַטן פֿון "יונג װילנע". דער פֿאָרזיצער פֿון דעם פֿאַרבאַנד פֿון די ייִדיש־שרײַבער אין ישׂראל, דניאל גלאי, האָט אין זײַן הספּד־װאָרט באַצײכנט סוצקעװערן װי דעם "נאַציאָנאַלן דיכטער" פֿון ייִדישן פֿאָלק. די רירנדיקע קלאַנגען פֿון דער זינגערין רות לעװין האָבן אַרויסגערופֿן אַ ציטער און אַדורכגעשניטן די געדיכטע, אין צער פֿאַרקלעמטע לופֿט אין דעם הספּדים־זאַל בעת זי האָט געזונגען סוצקעװערס באַרימט ליד "אונטער דײַנע װײַסע שטערן", דאָס ליד פֿון תּפֿילה און אַנטלויף פֿון זײַנע פֿאַרפֿאָלגערס און פֿון גאָט - לויט די װערטער פֿון בֶּני מֶר אין זײַן הספּד־אַרטיקל אין העברעיִשן "האָרץ" (21.01.2010).

און איבער אַלץ האָט בעת דעם גאַנג צום קבֿר נאָכגעפֿאָלגט און געקלונגען אין די אויערן דער האַרצרײַסנדיקער יאָמער־ און פּײַן־געשרײ פֿון דעם דיכטערס טאָכטער מירעלע, װעלכע האָט אים מיט מסירת־נפֿשדיקער איבערגעגעבנקייט געפֿלעגט און געצערטלט און דערמוטיקט אין משך פֿון די לאַנגע יאָרן פֿון זײַן פֿיזישער אומבאַהאָלפֿנקייט, ביז װאַנען דער טויט האָט אים אויסגעלײזט פֿון זײַנע יסורים. און, צום סוף, איבער דעם פֿרישן קבֿר בּעת דער קבֿורה - די אָנגעװײטיקטע קינאה־רײַד פֿון דעם דיכטערס אייניקל, די אַקטריסע הדס קלדרון, װעלכע האָט מיט דער קראַפֿט פֿון איר קינסטלערישן טאַלאַנט און פּערזענלעכן װײטיק באַװײנט דעם פֿאַרלוסט פֿון איר באַליבטן זײדן, דעם געקרוינטן גרויסמײַסטער פֿון דער מאָדערנער ייִדישער - און נישט בלויז ייִדישער - פּאָעזיע. דעם קדיש האָט געזאָגט איר פֿאָטער