LebnsFragn: ייִדיש-וועלט


מײַ - יוני ,2010	No. 691-692	May-June, 2010


מײַ - יוני ,2010 היים לייט-אַרטיקל פּובליציסטיק ישראל פֿון חוֹדש צו חוֹדש וואָס אַנדערע שרייבן חורבּן ייִדישע וועלט פֿון דאָ און פֿון דאָרט ייִדיש-וועלט אַרבעטער-רינג - קולטור-קרײַז אַויף דער ביכער- פּאָליצע בונד ליטעראַטור אונטערנעמונגען מעלדונגען באגריסונגען נעקראָלאָגן פֿון אונזערע לײענערס קונסט דערציילונגען טרויער פֿון אַנדערע אויסגאַבעס לינקס אַרכיוו אינהאַלט וועגן אונדז שרייבט צו אונדז אבאנירונג שטיצערס		ייִדיש-וועלט ידיעות און פּובליציסטיק וועגן די ייִדישע תּפֿוצות איבער דער וועלט, דעם קאַמף קעגן אַנטיסעמיטיזם, די פּראָבלעמען פֿון אַסימילאַציע און ייִדיש-חינוך, דער קאַמף פֿאַרן קיום און װידער-אויפֿריכטונג פֿון דער ייִדישער שפּראַך און קולטור. "מײַנע יאָרן זײַנען מײַן רײַכטום" - יוֹבֿל־פֿײַערונג פֿאַר זשעני פֿײַערמאַן אַ פֿײַערלעכער יוביליי־סאַליוט פֿאַר דער באַליבטער שאַנסאָנעט־ און בינע־זינגערין זשעני פֿײַערמאַן װערט געגרייט אויף דעם 23־טן מיי אין בית שלום־עליכם אין תּל־אבֿיבֿ ...לייענט ווײַטער נישט קיין "לעצטער מאָהיקאַנער" (אויף דער בקשה פֿון לייענער ברענגען מיר נאָכאַמאָל דעם אַרטיקל, װאָס איז געװען פֿעלערהאַפֿט געדרוקט אין "לעבנס־פֿראַגן" פֿון יאַנואַר־פֿעברואַר 2010 און עס זײַנען פֿון אים אַרויסגעפֿאַלן עטלעכע שורות). עס איז לעצטנס געװאָרן אַ מאָדע אין דער העברעיִשער פּרעסע זיך צו צעשמעלצן אין לויב פֿאַר ייִדיש און צו באַגלײטן דעם לויב מיט הספּד־דיבּורים װעגן איר אונטערגאַנג. אַן אויסנאַם איז דער "הארץ", אין זכות פֿון זײַן ליטעראַרישן געהילף־רעדאַקטאָר װעלכער איז אַ גרויסער "פּאַטריאָט" פֿון דער ייִדיש־קולטור. חוץ דעם "הארץ" איז די העברעיִשע פּרעסע, אַזוי װי דער גאַנצער יש ראלדיקער עסטאַבלישמענט, אָפּגעקומען ...לייענט ווײַטער אַלבערט אײנשטײנס טעאָריע אויף ייִדיש 55 יאָר נאָכן טויט פֿון דעם גאון די היגע רוסיש־שפּראַכיקע צײַטונגען גיבן ניט זעלטן אויף זייערע שפּאַלטן אַן אָרט פֿאַר ייִדיש־ קולטור און אירע טרעגער. אָבער אויף אַזוינס זיך ניט געריכט, און ווען איך האָב אין "נאָוואָסטי נעדעלי" (18.02.2010) דערזען אַזאַ קעפּל: "ווען אײַנשטיין האָט גענומען הילכן אין ייִדיש" - האָט עס מיך, דעם אַלטן ייִדישיסט, גאָר שטאַרק פֿאַר־ אינטריגירט. דער צווייטער סורפּריז איז געװען פֿאַר מיר - דער מחבּר, פּראָפֿ' אַראָן טשערניאַק, אַ מומחה פֿון רוסלענדישער געשיכטע, און אויף אָט דער טעמאַטיק דרוקט ער זיך אָפֿט אין דער היגער רוסיש־שפּראַכיקער פּרעסע. ווײַזט ער טאַקע אָן, אַז אים איז געווען שטאַרק באַהילפֿיק יוסף פֿוקס, אַ מיטאַרבעטער אין דער חיפֿהער ביבליאָטעק אויף שמואל פּעווזנערס נאָמען. ווי באַקאַנט, האָט א. אײַנשטיין ...לייענט ווײַטער אַ סאַליוט פֿאַר משה סחר אַ װאַרעמהאַרציקער סאַליוט פֿון ליבשאַפֿט און הויכער אָנערקענונג איז אויסגעדריקט געװאָרן דורך דעם קולטור־קרײַז פֿון אַרבעטער־רינג צוזאַ מען מיטן טעאַטער־שבט דעם מיטגליד פֿון אונדזער קרײַז, דעם דיכטער, איבערזעצער און קינסטלער משה סחר - פֿאַר זײַן שעפֿערישקייט אויף די אַלע שטחים, מיט דער פּען און מיטן פּענזל. אַ היפּשער עוֹלם חברים, פֿרײַנד און פֿאַרערערס האָט אויסגעפֿולט דעם זאַל אויף דעם סאַליוט־פֿרימאָרגן, װאָס איז פֿאָרגעקומען דעם 28־סטן אַפּריל און אין װעלכן עס זײַנען לכּבוד אים אויפֿגעטראָטן די באַליבטע אַקטיאָרן פֿון דער ...לייענט ווײַטער דער דיכטער אײַזיק פּלאַטנער קיין איין נאַציאַנאַליטעט אין צאַרישן רוסלאַנד איז נישט געװען אַזוי אונטערגעדריקט און באַגרענעצט אין אירע רעכט, װיִ דאָס ייִדישע פֿאָלק. טאַקע דערפֿאַר האָבן די ייִדן אויף דער װעלט מיט גרויס באַגײַסטערונג אויפֿגענומען די רעװאָלוציע פֿון אָקטאָבער 1917 אין רוסלאַנד, זעענדיק אין איר די רעטונג פֿאַר דער מענטשהײט. שוין אין די ערשטע יאָרן נאָך דער באָלשעװי־ קישער רעװאָלוציע האָט זיך דאָרט אָנגעהויבן דער קורצװײַליקער אויפֿבלי פֿון דער ייִדישער קולטור. עס האָבן זיך געעפֿנט ייִדישע שולן און עס האָבן אָנגעהויבן דערשײַנען ייִדישע צײַטונגען און זשורנאַלן. ייִדן פֿון פֿאַרשײדענע לענדער זײַנען געקומען קײַן רוסלאַנד העלפֿן בויען דאָס נײַע גליקלעכע לעבן, גלויבנדיק אין דעם נײַעם משיח, װעלכן דער קאָמוניסטישער רעזשים האָט זיי צוגע־ זאָגט. דער ענטוזיאַזם ...לייענט ווײַטער אין ייִדישן טעאַטער "די מגילה" – שטענדיק אַקטועל דער ייִדישפּיל־טעאַטער האָט געעפֿנט זײַן 21סטן טעאַטער־סעזאָן אין דער אָנװעזנהייט פֿון דעם מדינה־פּרעזידענט שמעון פּרס - מיט דער גלענצנדיקער אויפֿפֿירונג פֿון איציק מאַנגערס און דובי זעלצערס "די מגילה" מיט יעקב באָדאָ אין דער הויפּט־ראָל - אין דער באַאַרבעטונג פֿון ...לייענט ווײַטער